Bilans czterolatka. Jak wygląda i jak się przygotować

Pani w rejestracji przychodni zapytała przez telefon: „Bilans czterolatka? Data urodzenia?”. Podałem. „To zapraszam, mamy termin za dwa tygodnie, na czternastą”. Wziąłem, bo innego nie było. Dopiero potem przypomniałem sobie, że o czternastej Julek zwykle leży na kanapie i patrzy w sufit, bo to jego pora odpoczynku. Wizyta nauczyła nas kilku rzeczy, a ta była pierwsza.

Piszę jako rodzic, nie lekarz. Opisuję, jak wyglądał bilans u nas, w jednej przychodni w Olsztynie. Zakres i sposób przeprowadzania bilansów mogą się różnić, a o wszystkim, co dotyczy zdrowia twojego dziecka, rozmawiaj z lekarzem.

Czym jest bilans

Bilanse zdrowia to profilaktyczne wizyty dziecka u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w określonych latach życia. Są finansowane przez NFZ. Lekarz i pielęgniarka sprawdzają, jak dziecko rośnie i rozwija się, czy dobrze widzi i słyszy, i czy coś wymaga dalszej diagnostyki. Kalendarz bilansów, czyli w jakim wieku się je robi, jest określony w przepisach. Bilans czterolatka jest jednym z nich.

Zwykle nikt nie dzwoni z przypomnieniem. Trzeba się umówić samemu. W naszej przychodni bilansy robi się na osobnych godzinach, żeby dzieci zdrowe nie siedziały w poczekalni z kaszlącymi. Warto o to zapytać przy zapisie.

Bilans ma też znaczenie praktyczne. Przedszkole albo szkoła mogą poprosić o informację o stanie zdrowia dziecka. W naszym przedszkolu na razie nikt o to nie pytał, ale to, co lekarka wpisała do książeczki zdrowia, jest dla nas punktem odniesienia na kolejne lata.

Pielęgniarka: wzrost, waga, oczy, uszy

Pierwsza część była u pielęgniarki, w osobnym gabinecie. Pomiar wzrostu na stojąco, przy ścianie z miarką, i wagi na wadze lekarskiej. Julek chciał stać na wadze sam i patrzeć na liczby, więc pielęgniarka pozwoliła mu je odczytać. Odczytał źle, ale z przekonaniem. Do tego pomiar ciśnienia na małym mankiecie. Julek się przestraszył, kiedy mankiet zaczął ściskać, więc pielęgniarka najpierw założyła go mnie. Pomogło.

Potem badanie wzroku przesiewowe, tablicą z obrazkami dla dzieci, które nie znają liter. Jedno oko zasłonięte, potem drugie. Tu zaczęły się problemy. O czternastej Julek był zmęczony i rozkojarzony. Mylił obrazki, odwracał się, chciał iść do domu. Pielęgniarka powiedziała, że przy takim dziecku wynik bywa niemiarodajny, i zaproponowała powtórzenie badania wzroku za tydzień, rano. Zgodziliśmy się. Powtórka o dziewiątej wyszła dobrze.

Badanie słuchu też było przesiewowe, prostym testem. Do tego pytania o mowę: czy mówi zdaniami, czy rozumiemy go my i obcy ludzie, czy wymawia głoski, których się w tym wieku oczekuje. Pielęgniarka słuchała, jak Julek opowiadał o walcu drogowym, i notowała.

Lekarka: badanie i rozmowa

U lekarki było badanie ogólne: osłuchanie, gardło, brzuch, skóra, postawa i stopy. Julek musiał przejść na palcach i na piętach, stanąć na jednej nodze, podskoczyć. Lekarka obejrzała jego kręgosłup, kiedy się schylał. Powiedziała, co widzi, i wpisała uwagi do książeczki.

Druga część to była rozmowa. Lekarka pytała o rzeczy, o których nie myśleliśmy jako o „zdrowiu”: ile Julek śpi, jak je, czy je warzywa, ile czasu spędza przed ekranem, czy rysuje, czy umie się sam ubrać, jak się bawi z innymi dziećmi, czy chodzi do przedszkola. Przy tym ostatnim powiedziałem, że od września idzie do nowego. Zapytała, jak znosi zmiany. Opowiedziałem jej o krześle, które wędruje od łóżka do drzwi, jak w tekście o zasypianiu. Uśmiechnęła się i powiedziała, że to częsty temat.

Zapytała też o szczepienia, sprawdziła w karcie, czy Julek ma wszystkie z kalendarza obowiązkowych szczepień, i o dentystę. Na szczęście byliśmy w maju, o czym pisałem w tekście o pierwszej wizycie u dentysty. Gdybym musiał przyznać, że czterolatek nigdy nie był u dentysty, byłoby mi głupio.

Pytania, które zabraliśmy

Wieczorem przed wizytą zapisaliśmy z żoną w telefonie pytania. W gabinecie człowiek zapomina połowę, a lekarz ma na bilans ograniczony czas. Nasza lista:

• Julek chodzi czasem do środka stopami. Czy to coś, co trzeba obserwować?
• Ile powinien spać w nocy? Śpi około jedenastu godzin. Czy to w porządku?
• Czy przed przedszkolem są jakieś szczepienia zalecane, poza obowiązkowymi?
• Jak rozpoznać, że katar to już coś, z czym trzeba przyjść, a nie przeczekać? (Pytam, bo wszyscy mówią, że jesień w przedszkolu to katar co dwa tygodnie.)
• Czy dziecko w tym wieku może brać udział w zajęciach na basenie? Chcemy jesienią spróbować.

Na każde pytanie dostaliśmy odpowiedź. Nie przepisuję ich tu, bo dotyczyły Julka, a nie każdego czterolatka. Ale sama lista sprawiła, że wyszliśmy z poczuciem, że wizyta była dla nas, a nie tylko „do odhaczenia”.

Teczka z dokumentami

Przy bilansie wyszło, ile dokumentów dziecka zbiera się w ciągu czterech lat. Książeczka zdrowia, karta szczepień, wypisy ze szpitala po porodzie, wyniki badań, zaświadczenia, skierowania. U nas leżały w trzech miejscach: w szufladzie w kuchni, w teczce od mieszkania i w samochodzie.

Po wizycie zrobiliśmy jedną teczkę z gumką, z napisem „Julek - zdrowie”. Wszystko, co dotyczy jego zdrowia, trafia tam od razu po wizycie. Ważniejsze dokumenty mamy też jako zdjęcia w telefonie, w osobnym albumie. Przydało się już dwa razy: przy zapisie do nowego przedszkola, kiedy pytano o szczepienia, i przy telefonie do przychodni, kiedy pielęgniarka chciała znać datę ostatniego pomiaru wagi.

Część informacji o zdrowiu dziecka, w tym szczepienia i recepty, jest też dostępna w internetowym koncie pacjenta, do którego rodzic ma dostęp. Nie wszystko tam jest i nie wszystko widać od razu, ale przy szukaniu daty szczepienia sprawdziło się lepiej niż moja pamięć.

Co zrobilibyśmy inaczej

Umówilibyśmy się rano. To najważniejsze. Czterolatek po obiedzie i bez drzemki to inny czterolatek niż o dziewiątej rano. Przez to badanie wzroku trzeba było powtórzyć.

Wzięlibyśmy książeczkę do czytania w poczekalni. Wzięliśmy tylko autobus, a czekaliśmy dwadzieścia minut. Autobus po dziesięciu minutach przejechał wszystkie krzesła w poczekalni i jedną panią w średnim wieku, która na szczęście się roześmiała.

Ubralibyśmy Julka w coś, co łatwo zdjąć. Ogrodniczki z dwoma guzikami na ramionach i body pod spodem to nie jest strój na bilans.

Książeczkę zdrowia mieliśmy i dobrze, bo pielęgniarka wpisała do niej wszystkie pomiary. Leży teraz w teczce „Julek - zdrowie”, a kartki z obrysami stóp mają osobną. Kiedy następny bilans, sprawdzimy w przychodni. Termin wpiszę do kalendarza z dopiskiem: „RANO”.